Karahanlılar – Eski Türk Devletleri 10. Bölüm

Merhaba dostlar,

Geçtiğimiz günlerdeki yoğunluğum ve gittiğim tatil yüzünden, serimize bir ara vermiştik. En son Uygurlar gönderisine baktığımda, bundan tam 8 gün önce yazdığımı görüyorum. Eski Türk Devletleri serisini, bir an önce bitirip yeni serilere başlamak istiyorum. Bu nedenle, önümüzdeki günlerde bu seriyi bitirmeye çalışacağım.

Eski Türk Devletleri serimizin 10. bölümünde, hem İslam hemde Türk tarihinde önemli bir yeri olan Karahanlılar Devletini inceleyeceğiz.

Tarihler 840’ı gösterdiğinde Orta Asya’da kurulmuştur. Kurucusu, Bilge Kül Kadir Han’dır. İslamiyeti kabul eden ilk Türk devleti olma özelliği taşıyor. Daha önce de İslamiyet’in Türk devletleri üzerinde etkisi vardı. Ancak Karahanlılar, halkı ile birlikte büyük kitleler halinde İslamiyete geçen ilk devlettir. Karahanlılar, çeşitli boylardan oluşan bir devlet özelliği taşıyordu. Bunlardan en önemlileri; Karluk, Yağma, Çiğil, Tuhsı gibi boylardı. Özellikle Karluklar ayrıca bir önem taşıyor. Önceleri, Uygurlar’a bağlı olarak yaşıyordu Karluklar. Daha sonradan Kırgızlar’ın, Uygur Devletini yıkması ile bağımsızlıklarını ilan ettiler. Ve diğer boylarında iştirak etmeleri sonucunda Karahanlılar Devleti resmen kurulmuş oldu.

Devlet, en güçlü dönemini Yusuf Kadir Han döneminde yaşamıştır. İslamiyeti kabul eden hükümdarları ise Satuk Buğra Han olmuştur.Satuk Buğra Han, İslamiyeti kabul ettikten sonra Abdülkerim Satuk Buğra Han adını almıştır. Ancak halkın İslamiyeti kabul etmesi ise, Satuk Buğra Han’ın oğlu Baytaş Musa Han zamanında olmuştur.

Devletin resmi dili Türkçedir. Ancak Uygur alfabesi kullanılmaya devam edilmiştir. İkili bir yönetim anlayışına sahiptirler. Bu yönetim anlayışında; ülke, doğu ve batı olarak ikiye bölünür ve bu şekilde yönetimi sağlanırdı. Karahanlılar da bu geleneği devam ettirmişlerdir. Karahanlılar döneminde birçok ilk yaşanmıştır.

  • Türk tarihinde kurulan ilk posta teşkilatı, Karahanlılar tarafından kurulmuştur.
  • İlk hastane olan Darüşşifa, Karahanlılar tarafından açılmıştır.
  • Tabgaç Buğra Han zamanında ilk medrese kurulmuştur. Bu medrese Semerkant’ta bulunmaktadır.
  • İlk defa Türk-İslam edebiyatı bu dönemde görülmüştür.

Bunlar yaşanan ilklerdi, ancak Türk İslam edebiyatı eserlerinin de ismini vermeden geçemeyiz. Tarih derslerinden, hafızalarımıza kazınan bu isimleri bir kez daha incelemek gerekirse;

  • Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmış olan Divan-ı Lügati’t Türk
  • Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış olan Kutadgu Bilig
  • Hoca Ahmet Yesevi tarafından yazılmış olan Divan-ı Hikmet
  • Edip Ahmet tarafından yazılmış olan Atabet’ül Hakayık

1041 yılında yaşanan iç karışıklıklar sebebi ile Doğu-Batı olmak üzere ikiye bölündüler. Doğu Karahanlılar 1090 yılında Selçuklular’a bağlanmıştır. Batı Karahanlılar ise 1212 yılında Harzemşahlar tarafından yıkılmıştır.

Bir sonraki bölümde görüşmek ümidiyle…

Kaynak: 1 2 3 4 5 6

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir